در اغلب شهرذاریها زمانی که تصمیم به احداث یک پارک گرفته میشود پس از مشخص شدن مکان پارک نقشه ای از پارک در حال احداث تهیه میشود.در این نقشه آنچه که در وهله اول مشاهده میشود جانمایی آیتم های عمرانی و ساختمانیست:راههای دسترسی-سرویس های بهداشتی-نشیمنگاه-محل بازی کودکان-نمازخانه-دفتر پارک-اطاق نگهبانی و ........

این موارد با راههای دسترسی به یکدیگر ارتباط دارند و اغلب با جدول گذاری محدوده و موقعیتشان مشخص میشود.پس از تکمیل کارهای عمرانی فضاهای از پیش تعیین شده در اختیار سازمان پارکها قرار میگیرد تا کار فضای سبز پارک را شروع کند.

به عبارتی دیگر واحد فضای سبز در مقابل خود یک فضای از پیش تعیین شده دارد که لاجرم باید آن را سبز کند.در اغلب موارد نتیجه کار رضایت بخش نیست.دلیل این گفته آن است که بر خلاف آنچه که تا کنون رایج بوده است مهندسی فضای سبز با مهندسی عمران (که تنها با آیتم های بجان سروکار دارد)متفاوت است.

کار احداث پارک از همان قدم اول باید در اختیار مهندسی فضای سبز باشد تا در ابتدای کار به آیتم های زنده مجموعه که همان گیاهان(درختان-درختچه ها-گلهای دایمی و فصلی وچمن)توجه کند.

گیاهان و پوشش گیاهی سبز باید بر سازه های عمرانی طرح غالب باشند به طوریکه بیننده در نگاه اول این غلبه را به وضوح ببیند.

در سالهای اخیر مهندسی فضای سبز آنقدر قوی شده است که برای احداث یک پارک عملیات عمرانی کار را خود انجام دهد.این گفته نه به معنی نادیده گرفتن ارزش کار این گروه است بلکه توجه به اهمیت کار فضای سبز و جدا بودن محدوده کاری این دو گروه است:یکی با آیتم های بیجان سرو کار دارد و دیگری باید ترکیبی از دو آیتم جاندار وبیجان را با غالبیت آیتم های جاندار بر بیجان ایجاد کند.

برای یک مهندس عمران تنها نحوه ساخت سرویس های بهداشتی مورد توجه است ولی در مهندسی فضای سبز موارد دیگر ی مانند محل قرار گرفتن سرویسها-فاصله با نشیمنگاهها-دسترسی آسان و ....مورد نظر میباشد.

در مهندسی فضای سبز محل بازی کودکان تنها با مشخص کردن یک فضا و جدول گذاری و چیدن وسایل بازی تکمیل نمیشود بلکه جانمایی دقیق محل بازی-امنیت کودکان در حین بازی-در دید والدین بودن و..........در نظر گرفته میشود.

خوشبختانه در سالهای اخیر ساخت یک پارک یا هر مجموعه فضای سبز به طور کامل در اختیار طراح فضای سبز قرار دارد  بر خلاف گذشته که فضایی ایجاد میشد و مجریان فضای سبز فقط در این فضا توان انجام کار با کمترین مانور بودند. 

خلاصه مطلب آنکه در احداث فضاهای سبز شهری باید غالبیت آیتم های زنده بر آیتم های بیجان دیده شود که این امر در حیطه وظایف مهندسی فضای سبز است.

مهندسی فضای سبز تلفیقی از هنر و علم میباشد:گیاه شناسی-هوا و اقلیم شناسی-شناخت رنگها-روانشناسی-خاکشناسی-حجم شناسی و............

در فضای سبز بر خلاف سایر بخش ها با موجود زنده سروکار داریم لذا توجه به زمان حایز اهمیت بیشتری میباشد.عملیات کاشت گیاهان اعم از درخت ودرختچه-گلهای فصلی و دایمی وچمن در یک محدوده زمانی مشخصی انجام میشود و بسته به موقعیت جغرافیایی محل گاه بسیار کوتاه است به طوریکه با گذشت این فاصله زمانی دیگر نمیتوان کاری کرد تا سال بعد..........

یک سال کاری در فضای سبز را میتوان به دو بخش تقسیم کرد که شروع آن از اوایل پاییز میباشد.عموما کار کاشت درختان و درختچه ها در اواخر زمستان و عبور از خطر سرما شروع میشود و حداکثر تا پایان سال طول میکشد.به عبارتی دقیقتر نیمه دوم اسفند ماه.اگر چه تجربه  نشان داده که میتوان کاشت درختان ریشه لخت را بسیار زودتر از این زمان(گاه ازاوایل دی ماه) شروع کرد .بسته به موقعیت مکانی میتوان زمان مناسب کاشت را تعیین کرد اما هدف از نگارش این متن توجه به امر دیگریست:

در بهار و تابستان توجه ما بیشتر به نگهداری فضای سبز معطوف است:آبیاری در زمان مناسب-مبارزه با علفهای هرز و هرس شاخه های خشک.عملیات توسعه و ایجا فضای سبز جدید هم غالبا در فصل زمستان انجام میشود لذا فصل پاییز زمان مناسبی برای آماده سازی کار توسعه میباشد.

اغلب مشاهده میشود که در فصل درختکاری جنب و جوش دستاندرکاران فضای سبز بیشتر میشود تا بتوانند حداکثر استفاده را ببرند:فرصت زیادی نداریم-هوا داره کم کم گرم میشه-درختا دارن بیدار میشن-دیر شد......

اینها جملاتیست که با نزدیک شدن به پایان سال در جمع فضای سبزیها شنیده میشود ولی با مدیریت زمان میتوان اغلب کارهای آماده سازی مانند خاکریزی-آبدهی خاک بستر برای نشست خاک-جمع آوری نخاله ها و ..را زودتر انجام داد تا در زمان کاشت ذهنمان به مسایل  دیگر از جمله انتخاب گونه های مناسب-کاشت صحیح-آبیاری به موقع ....معطوف شود.

گاه دیده میشود در زمان کاشت درختان خاک مناسب یا کود حیوانی برای کاشت چمن به اندازه کافی نداریم.از خاکهای درجه دو یا سه استفاده کرده یا کود حیوانی تازه بکار میبریم ولی با مدیریت زمان میتوان دو سه ماه زودتر خاک مرغوب در محل کاشت تخلیه کرد و یا کود حیوانی را در شرایط پوسیده شدن گذاشت.

قطعا نتیجه کار بلافاصله با گذشت چند ماه دیده میشود:نیاز به آبیاری بیشتر در بستری که به جای خاک رسی به ناچار از خاک شنی استفاده شده ویا رشد علفهای هرز به واسطه استفاده از کود حیوانی تازه نمونه ای از این موارد است.

خلاصه مطلب آنکه در فضای سبز باید جدول زمانبندی کارها در پیش رویمان باشد.نظر شما چیست؟

بافت

بافت به معناي زبري و نرمي  سطح است. اين ادراك ، تابعي ازتفاوتهاي  سطح ،اندازه قطعات ،شرايط نوري و زمينه و فاصله ديد است . وقتي از فاصله نزديك به سطحي نگاه ميكنيم ، بافت درك شده مربوط به تنوعات سطح است از فاصله ديد دورتر ، ما ديگر قادر به درك بافت سطح نخواهيم بود و در عوض قطعات را درك ميكنيم.از فواصل دور ادراك بافت محدود است به آنچه كه از روي هم قرار گرفتن توده ها القا مي شود.

"رابطه و همبستگی بین مجموعه بخش های مختلف هر جسم ،بافت آن جسم نامیده می شود . در طراحی محوطه کاربرد بافتهای مختلف گیاهان وسایر اجسام ،مانند سطح پیاده روها ،دیوارها و غیره به طرح تنوع می بخشد. ترتیب از سنگین ترین بافت به سبک ترین در محوطه ترکیب جالبی بوجود می اورد. "

(رستم خانی ،پروانه -1382]

    بافت داراي دو جنبه  متفاوت است:

-بافت لامسه اي : آنچه كه بوسيله حس لامسه ادراك ميشودتوجه به بافت لامسه اي درختان درمحلهايي مانند محل بازي كودكان يا محل عبور نا بینایان  از مسائل ضروري مي باشد.

-بافت بصري:در طراحي به اين جنبه بافت پرداخته ميشودو ازطريق چشم ادراك ميگردد.

    خواص بافت متوسط

از نظر احساسي خنثي است . اشيائي كه بافت متوسط دارند نه جسور و نه محجوب به نظر مي رسند.

اگر در زمينه بافت نرم و سبك قرار بگيرند خصوصيات بافت سنگين را پيدا كرده و جلوتر به نظر ميايند ودر زمينه بافت سنگين  بلعكس  عمل مي كنند.

    خواص بافت سبك

عناصر با بافت نرم  از قسمتهاي كوچكي تشكيل شده اند و سطح صاف و همواري دارند. اين عناصر معمولا ظريف ، عالمانه و حتي شكننده به نظر ميايند.

در تركيب اخرين عناصري هستند كه به چشم ميايند اما اگر در ارتفاع چشم به نمايش در بيايند و از فاصله نزديك ديده شوند ميتوانند توجه بيننده را براي مدت بيشتري به خود معطوف كنند.

اين عناصر در پس زمينه قرار ميگيرند و در كنار بافت خشن عقب تر به نظر مي رسد .

بافت سبك فضا را بزرگتر نشان ميدهد.

    خواص بافت سنگین  (درشت)

بافت سنگین دارای خطوط خشن و قسمتهای درشت است .در ترکیب هنگام نظاره منظر  جلو می اید و باید در ترکیب بندی در جلو و در پیش زمینه استفاده شود. استفاده از ان در پس زمینه باعث کوچک جلوه دادن فضا خواهد شد.

بافت درشت به خوبی قابل رویت بوده ،مشخص ،قوی مطمئن و جسور و بعضی اوقات روستایی خام به نظر می اید . اشیایی که بافت درشت دارند تنوع رنگ زیادی از روشن به تیره به نمایش می گذارند و معمولا توجه مارا به خود جلب می کنند . انها اولین عناصری هستند که ما به انها توجه می کنیم و به نظر می رشد که در ترکیب دو بعدی یا سه بعدی ،چشم ما از یک بافت درشت به بافت درشت دیگر در حرکت است.

عناصری که بافت درشت دارند ،خطوط پیرامونی نتمنظم و پرانرژِ ایجاد می کنند . به نظر می رسد که این عناصر در فضا جلو می ایند . انها باعث می شوند که فضا کوچکتر به نظر برسد و خود غالب هستند. [ماتلاک-جان.ال -1379]

ورودی های پارک:

 1..ورودی شمالی پارک:

 ویژگی های ادراکی فضای ورودی عبارتند از:

-دعوت کردن

-هویت بخشیدن

-ایجاد حس ورود

-اماده ساختن برای درک فضای جدید

-برقراری ارتباط ادراکی و بصری بین دو فضا

 ویژگی های عملکردی فضای ورودی عبارتند از:

-برقراری ارتباط فیزیکی بین دو فضا

-تامین امنیت و نظارت بر ارتباط

-هدایت

-کنترل

-معرفی محوطه

 ویژگیهای مثبت ورودی شمالی پارک نیاوران:

1.استفاده از عناصر قرینه  که تعادل متقارن را ایجاد کرده است .

2.اسلوب بندی درختان شامل درختان با ارتفاع زیاد در عقب و درختان متوسط در دو طرف مسیر عبورچشم را در جهت عبور هدایت کرده و به نوعی بازدید کننده را به درون پارک دعوت می کند.

3.استفاده از پله که دید ناظر را بر کل پارک بسته است و تنها گوشه ای از مناظر پارک را از بالا نشان می دهد(ایجاد وستا). با ایجاد وستا از این طریق بازدید کننده را به ورود درون پارک و دیدن مناظر جدید دعوت می کند.

4.باز شدگی فضای ورودی و قرار ندادن هیچ عنصر اضافه ای در این محل باعث ارامش فرد در انتخا مسیر دلخواه خود می شود.

5.در نظر گرفتن 3 مسیرو دادن حق انتخاب به بازدید کننده

 ویژگی های منفی ورودی:

بیشتر این ویزگیها بر اثر طراحی نبوده و در اثر اضافه نمودن عناصر خارجی در ورودی صورت گرفته است مانند:

1.پایه چراغهای نا منظم که حالت قرینه را از بین برده است

2. تعبیه نا متقارن ابخوری که هیچ هماهنگی با سبک پارک و عناصر درون ان ندارد.

3.قرار دادن گلجای ها ی نا مناسب با سبک پارک برای وارد نشدن وسائط نقلیه

 ورودی جنوبی در کل موقعیت منا سب تری نسبت به ورودی جنوبی داشته واز عناصر نا زیبا کمتر استفاده شده است.

ایجاد و ستا و تعادل قرینه در این ورودی پارک نیز به چشم می خورد.

 نقاط عطف و محوطه های مستقل پارک:

 اصلی ترین نقطه عطف پارک استخر مرکزی می باشد که شامل 4 ابنمای بزرگ همراه با فواره های زیبا است. این محوطه وسیع زیبا ترین محوطه پارک به شمار رفته و برای پیاده روی و استراحت از ان استفاده می شود.قرار گرفتن اشکوب بندی درختان در میان زمینه و کوههای البرز در پس زمینه باعث بزرگ جلوخ کردن وزیبایی بیشتر محوطه شده است.

  2.بوفه:

 استفاده نا مناسب از اثاثیه و مبلمان که ظاهر نا منظم به این محوطه بخشیده است.

مزیت:در ختان بلند ومسن باعث خصوصی شدن محوطه شده اند.

این فضا در نقشه های قدیم پارک و جود ندارد و بعد ها طراحی و اجرا شده است . اما در مجموع تفاوت زیادی با سبک پارک نداشته و صرف نظر از ساده و ابتدایی بودن طرح تا حدی با نقشه پارک هماهنگ است . این محوطه برای استراحت و پیاده روی استفاده می شود.

 4.کتابخانه :

این ساختمان با سبک معماری مخصوص ان در کنار ابنمای مرکزی پارک احداث شده و سقف شیبدار ان در میان نرختان سوزنی برگ و خزانداران اطراف منظره کوهستانی و روستایی را ایجاد می کند.

 5.پلکان و المان ورودی ضلع جنوبی ابنمای مرکزی:

فرم دایره و نیمدایره به کرات در قسمتهای مختلف پارک تکرار شده و باعث هماهنگی فضاهای پراکنده پارک شده است.

 نقش اب در منظر پارک:

 نقش اب در منظر:

استفاده از اب از لحاظ عملکردی:

1.اب برکه ها و استخر ها:سطوح باز دارنده و منعکس کننده هستند.

2.ابرو ها و ابگذر ها:برای بیان حرکت و نیز عدم تمرکز بکار می رود.

3.ابشارها:ایجاد صدای اب و ارائه تصویری پر جنب و جوش از اب

4.فواره ها:برای ایجاد تا کید و جلب توجه به نقاط خاص

5.اب به عنوان منبع اب

استفاده از اب از لحاظ ادراکی:

1.اب راکد.: القا کننده ارامش و رکود .

2.اب متحرک:اب متحرک پویایی را القا می کند حرکت ارام یا تند اب بر این پویایی تاثیر گذار است

 ابنماهای پارک نیاوران:

 اب های راکد پارک:

ابنمای مرکزی را می توان در دو حالت بررسی کرد.:

1. هنگام روشن بودن فواره ها
2. زمان راکد بودن اب و عدم وجود اب جوشان

در حالت اول روشن بوده فواره ها باعث خنک شدن محیط و تا کید بر اب در نظر بیننده می شود. ناظر می تواند بر صندلی های تعبیه شده بنشیند و ازنظاره فواره ها و استفاده از هوای خنک حیط لذت ببرد.

در حالت دوم راکد بودن اب باعث ایجاد ارامش در محیط و تاکید بر فضای سبز اطراف می شود.

جویهای اب معابر:

در کلیه معابر اصلی و پارک و در تعدادی از معابر فرعی ان جویهای اب جاری به چشم می خورد که با استفاده از نقش پویایی اب متحرک ،حرکت و تداوم را ئر معابر پارک به بیننده القا می کند . در محهای حرکت سریع اب طراح صندلی یا نیمکتی برای نشستن افراد در نظر نگرفته و در واقع نقش معابر را که همان حرکت و عبور از فضایی به فضای دیگر است را به خوبی نمایان می سازد. استفاده از کفپوشهای صاف و سخت نیز باعث راحتی افراد برای پیاده روی شده و این هماهنگی بین کفپوش و اب و مبلمان به خوبی در پارک رعایت شده است . در محلهایی که از اب راکد استفاده شده محل نشستن نیز در نظر گرفته شده است.

 ابنمای دلفین در شمال پارک:

این مجسمه در میان ابنمای مستطیلی شکل نصب شده است و می توان انرا یکی از عناصر هویتی پارک نیاوران دانست.

 ابنماهای هرمی :

دو عدد ابنمای هرمی به صورت قرینه در امتداد مسیر اصلی پارک قرار گرفته اند و با فرم پلکانی پارک هماهنگی زیبایی ایجاد کرده اند.

كليات : قسمت اول

مردم از داشتن محيط سبز و ايجاد باغ و باغچه در اطراف منزل لذت مي برند. ديدن مناظر سرسبز در پاركها و جاده ها زندگي را شيرين تر و لذت بخش تر مي كند. گياهان علاوه بر زيبائي اقليم را تغيير مي دهند. موقعي كه گرماي تابستان زياد است، سايه درختان به ماكمك مي كند. صدمه باد شديد در زير درختان كمتراست . درختان رطوبت هوا را زياد مي كنند و حركت هواي گرم را در بزرگراهها پائين مي آورد. علاوه بر موارد بالا با توجه به مسئله مبارزه با هواي آلوده و بهسازي محيط زيست ميتوان قبول كرد كه پرورش درختان بخصوص براي ساكنين شهرها كه وسيله‌اي براي گردش در محيط هاي طبيعي ندارند چقدر مهم است. ساختمانها و جاده هاي اسفالته در شهرها ، مردم را از ميل طبيعي وارثي خود دور كرده است. تمدن امروزي مانع از اين است كه مردم بتوانند در جنگلها و هواي آزاد گردش كنند و باين ترتيب سلامتي آنها بخطر افتاده است. امروزه بهترين كاري كه مردم در اين مورد مي توانند انجام دهند كاشت درختان و گل و چمن مي باشد. اين عمل ممكن است در اطراف ساختمان يا باغ و يا ساير اماكن عمومي و خيابانها انجام گيرد. وظيقه ملي ما ايجاب مي كند ، در محلهائي كه ميليونها نفر در آن زندگي مي كنند حتي در نقاط اسفالته يا سيمان شده ، نقاطي براي كاشت درخت و چمن تهيه كنيم . كاشت درخت و گل در مراكز شهر مشكل است ، زيرا هواي آلوده و شرايط نامتناسب زمين و خاك نامرغوب و همچنين مخارج زياد نگهداري نباتات مانع از توسعه پرورش گياهان در شهرها مي باشد. با اين دلايل كشت و كار در اين محلها به حداقل مي رسد. براي كساني كه در شهرها زندگي مي كنند، انتخاب درختاني كه نگهداري و توجه زياد لازم ندارند و درختاني كه مقاومت به آلودگي هوا را دارند مهم و ضروري است. مسئله مهم ديگري كه جلب توجه مي كند ، كمبود متخصص تعليم يافته است ، سالهاي متمادي است كه گياهان مختلف در فن طراحي و پارك سازي نقش مؤثري را دارند و اين امر بما فرصت داده است تا به زيبائي محيط كمك كنيم ولي اشكال عمده تهيه متخصص است كه بتواند از اين گياهان زيبا و متنوع استفاده كند. آرشتيك هاي طراح در بكاربردن نباتات نقش عمده اي را دارند. باين دليل است كه برنامه درسي طراحي باغ در مدارس آنقدر مورد توجه قرار گرفته است . در امريكا در سال 1970 و هزار نفر از اعضاء انجمن هاي باغباني بعد از تحصيل و گرفتن ديپلم طراحي باغ بكارهاي طراحي مشغول شدند و در سال 1972 بيست و چهار هزار نفر فارغ التحصيل شدند و در ايران چندين سال است كه انجمن هاي باغباني تشكيل شده است. علاقمندان در اين مراكز اطلاعاتي درباره فنون گلكاري و طراحي كسب مي كنند كه فقط جنبه شخصي و آماتوري دارد يعني بعداً در منزل يا باغات شخصي بهتر مي توانند كارهاي مورد نظر را انجام دهند. برنامه طراحي باغ و پاركها شامل بخش هاي زير است: بخش اول : طراحي باغ براي منازل مسكوني و انتخاب نباتات. بخش دوم طراحي پاركها و طرز ايجاد آنها و انتخاب نباتات. بخش اول : طراحي باغ براي منازل مسكوني و انتخاب نباتات در سابق طرح معمولي منازل عبارت بود از دو خيابان عمود برهم كه محوطه باغ را به چهار قسمت تقسيم مي كرد و حوض يا استخري در وسط چهارراه مي ساختند. درختان ميوه و بعضي درختان بي ثمر و سايه انداز در وسط قطعات مي كاشتند و احياناً درحاشيه هاي جلو ساختمان احداث گل كاري مي نمودند. اخيراً بعضي از خانه دارها كه مي خواهند مخارج كمتري متحمل شوند اطراف ديوار حياط را درختاني از قبيل چنار و يا كاج در يك رديف مي كارند و چند درخت سايه انداز در روي چمن و چند لكه گل در وسط چمن تهيه مي نمايند ، بخصوص گل سرخ كه از قديم در ايران مرسوم بوده است ، در هر منزلي چند بوته از آنرا مي كارند. از موقعي كه طراحي در باغهاي مدرن معمول شد ، براي تهيه نقشه جهت منازل مسكوني ابتدا از محل نقشه برداري كامل مي كنند براي اين منظور قسمتهاي زير در نقشه تعيين مي شود . 1 ـ خطوط خارجي ساختمان هائيكه در محل ساخته شده و يا در آتيه ساخته خواهد شد. 2 ـ درهاي ورودي اين ساختمان ها و تعيين قسمت هاي مختلف ساختمان از قبيل سالن پذيرائي اطاق خواب ، قسمت سرويس مثل آشپزخانه و انباره و غيره . 3 ـ تعيين ارتفاعات زمين در محل . 4 ـ تعيين موقعيت درب ورودي زمين . 5 ـ تعيين محل آنچه در زمين مورد بحث موجود است مانند تك درخت و يا درختان كهن قابل استفاده ، حلقه چاه و انبارها و غيره . 6 ـ فرم و شكل زمين و تعيين خيابانهاي اطراف آن پس از تهيه اين موقعيت ها ، نقشه حاصله را روي كاغذ با هر مقياسي كه مورد پسند است ترسيم مي كنند. خلاصه اينكه : در ورودي ماشين رو بايد دركنار ديوار باشد و اگر طول ديوار زياد باشد يك در ورودي پياده رو نيز در طرف ديگر بايد قرار گيرد. انتخاب آب نما يا حوض و يا استخر شنا بايد با نظر صاحب خانه باشد در هر صورت آب نماها بايد بيشتر در مقابل نقاط حساس ساختمان مانند سالن پذيرائي قرار گيرد ولي استخر شنا بايد تا حدودي دور از اين قسمت واقع شود. خطوط استخر بايد با خطوط جاده اصلي و ساختمان منزل هم آهنگ باشد. نقاطي كه براي نشستن در هواي آزاد انتخاب مي شود بستگي به وسعت محوطه باغ دارد اين نقاط كه به پاسيو معروف است بايد نزديك منظره آب باشد و به اطراف آنرا درختان سايه دار بگيرند. همچنين يك آلاچيق يا پركلا در صورت لزوم در طرف مشرق مي سازند و در قسمت عقب اين پركلا ، درختان را بطور انبوه مي كارند ،‌ درختان مورد استفاده عبارتند از كاتالپا و ابريشم و ارغوان و غيره . كف پركلا يا آلاچيق را بلوكهاي سيماني فرش مي كنند و يا شن و سنگهاي رنگين مي ريزند راه عبوري از آلاچيق به عمارت يا بيك جاده پياده رو كه باغ را به ساختمان وصل مي كند متصل مي نمايند. قطعات گلكاري را با خطوط منحني يا صاف در كنار پياده روها و در مجاورت خيابان ورودي تهيه مي كنند. گلهاي پاكوتاه وصل به چمن و پشت آنها درختچه هاي زينتي و بعد از درختان بلند قرار مي گيرند. بطور معمول در هر منزل در اطراف آنها بفواصل 1 ـ 5/1 متر از ديوار ، اشجار ، پابلند مانند چنار ، تبريزي ، سپيدار و كاج يا مثال آنها مي كارند. درصورتيكه زمين وسيع باشد در قسمت جنوب زمين درختاني مي كارند كه منظره جنگلي داشته باشد. به اشكال 1 و 2و 3 توجه كنيد مطالبي كه درباره طراحي باغ يا باغچه بيان شد هرچند هنوز هم معمول است ولي عده اي از طراحان نقشه هائي طرح مي كنند كه مردم را ناراضي و ناراحت مي كنند و اين نارضايتي بعلت نقشه هاي متنوع و سردر گم بدون درنظر گرفتن احتياج واقعي منزل و يا بعلت كاشت درختان نامتناسب و يا هر دوي آنها مي باشد. چه بايد كرد تا از اين تنگنا خلاص شد : اولاً : بايد بخاطر داشته باشيم كه براي داشتن طرح خوب بايد عقل سليم را بكار برد. اگر ما بنشينيم و حساب كنيم كه قسمت هاي مختلف محوطه اطراف منزل به چه چيزهائي احتياج دارد و آنها را مشخص كنيم ، نه فقط اندازه قطعات مشخص مي شود و پياده روهاي مورد لزوم معين مي گردند بلكه قسمتي از نقشه حياط معين مي شود ثانياً : با گياهاني كه در منزل با محوطه اطراف منزل سازگاري دارند و خوب رشد مي كنند بايد آشنائي داشته باشيم و حتماً بايد از كاشتن گياهاني كه به تازگي از خارج وارد مملكت شده است و وضع سازگاري آنها با منطقه مورد عمل روشن نيست خودداري كرد. نه اينكه هر درخت يا گل قشنگي كه بدست ما رسيد با قيمت گزاف آنها را بخريم و بعد از كاشت از بين بروند. به اشكال شماره 4 و 5 و 6 مراجعه شود در اين اشكال ملاحظه مي شود كه بتدريج نقشه كامل شده است تا به مرحلة نهائي رسيده است. درمورد كاشت درختان بايد توجه داشت كه آنها به سه گروه تقسيم مي شوند: 1 ـ سوزني برگان 2 ـ درختان هميشه سبز برگ پهن 3 ـ درختان خزان برگ شما بايد مورد استفاده درختان و گلها را بدانيد و طرز استعمال و استفاده آنها را جز به جز تشخيص دهيد. براي جداكردن محوطه بازي به درختچه هاي بلند كه ممكن است سوزني برگ يا درختان هميشه سبز يا خزان برگ نياز داريم . از درختان خزان برگ موقعي استفاده مي شود كه بخواهيم فقط تابستان محوطه بازي و فعاليت را محفوظ كنيم و زمستان احتياجي نداريم اگر اطراف اين محوطه را با درختچه هاي 90 سانتيمتر بلندي محفوظ كنيم و پرچين بسازيم جلوي ديد ما گرفته نمي شود و محوطه حياط را وسيعتر جلوه مي دهد. در مورد نقشه ترافيك بايد توجه داشت كه اگر درخت اطراف آن بكاريم مزاحم عبور و مرور مي شود بايد اطراف راهروها و خيابانها درختچه هاي خيلي كوتاه بكارند يا اصلاً درختي يا درختچه اي نكارند. اغلب يك پياده رو با گذاشتن سنگهاي نامنظم در آن جلوه ترافيك را قشنگتر مي كند. در مورد جداكردن حياط از محوطه خارج بايد متوجه بود كه درختان مانع صدا ـ و مانع عبور گرد و غبار و ديد خارج هستند. اگر منظره نامطلوبي در يك طرف منزل باشد جلوي آنرا بوسيله درختچه هاي بلند يا درختان پاكوتاه مي پوشانند. از بادشكن ها مي توان براي جلوگيري از باد استفاده كرد. البته اگر مقدور باشد بجاي ديوار از نرده و درخت استفاده نمود بهتر است زيرا ديوار حرارت را منعكس مي كند و مانع جريان هوا مي شود ولي درخت و درختچه جلوي جريان هوا را نمي گيرد. اگر بخواهيد از سايه درخت در منزل استفاده كنيد مي توانيد درختاني به فاصله 80/1 تا 10/2 متردورتر از ساختمان بكاريد. همچنين نباتاتي كه روي آلاچيق كشيده مي شوند مي توانندن سايه براي محوطه تراس يا آلاچيق تهيه نمائيد. بخش دوم : طراحي پاركها و طرز ايجاد آنها و انتخاب نباتات در طراحي و ايجاد پاركها قواعد و قوانين بسياري وجود دارد كه در اين جزوه تا اندازه اي مورد بررسي قرار خواهد گرفت ولي ذوق و استعداد شخصي نقش مهمي را بازي مي كند و ابتكارات طراح در ايجاد مناظر يكي از بهترين عوامل بشمار مي آيد. پاركها از نظر شكل بدستجات زير تقسيم مي شوند. 1 ـ پارك هاي منظم . 2 ـ پارك هاي نامنظم . 3 ـ پارك هاي مختلط . 4 ـ پاركهاي فانتزي . پارك هاي منظم : اين قسم پاركها بطوريكه از اسم آنها پيداست داراي اشكال منظم است و خيابانهاي مستقيم دارد. آب نماها داراي اشكال هندسي منظم ، طرز كاشت در اطراف خيابانها با نظم خاصي جلوه مي كند. اشجار با فواصل معين و يكنواخت ، سطوح گلكاري داراي اشكال منظم هندسي است. اين قسم پاركها به پارك نوع فرانسه معروف هستند و اكثر پاركهاي قديم فرانسه بدين شكل ايجاد شده است. عيب اين قبيل پاركها يكنواخت بودن آنها است ، زيرا شخص در موقع راه رفتن و گردش كردن در خيابانها احساس خستگي مي كند ، چون خيابانها طويل و مستقيم است و تنوعي در آن ديده نمي شود. با اين وجود اغلب اين پاركها ابهت خاصي دارد چون خيابانها وسيع و كلهاي متنوع پارك را در نظر تماشاچيان بزرگ جلوه مي دهد. 2 ـ پاركهاي غير منظم بطوريكه از اسم آن پيداست اين نوع پاركها داراي اشكال غيرمنظم بوده و فاقد خيابانهاي منظم و آب نماهايي هستند بطور عموم اشكال قوس داشته و آب نماها باشكال غير منظم هندسي ديده مي شود طرز كاشت در اين پاركها با نوع قبلي فرق كلي داشته و گلكاري ها وسط كه در درختچه هاي گل دهنده آنها كاشته مي شوند غيرمنظم بوده و بدين شكل تنوع در اين پاركها بيشتر است و انسان در موقع گردش كمي گيج مي شود گلكاري ها روي خطوط طبيعي كه از روي خطوط طبيعت الهام مي‌گيرد، انجام مي شود انجام مي گيرد اين قسم پاركها بنوع انگليسي معروف هستند. 3 ـ پارك هاي مختلط : اين قسم پاركها مخلوطي است كه از دو قسمت قبلي يعني يك قسمت آن از پارك منظم و قسمت ديگر از پارك نامنظم تشكيل شده است قسمت منظم يا در وسط پارك قرار مي گيرد و يا در اطراف ساختمانهاي اصلي مانند رستوران و غيره اين قسم پارك مرغوب ترين انواع پارك است زيرا از محسنات هر دو قسم پارك منظم و غيرمنظم برخوردار است معمولاً چنين پاركهائي براي زمين هاي خيلي وسيع مناسب هستند چنانكه زمين داراي پستي و بلنديهاي مختلف باشد بايد سعي شود قسمت منظم در روي سطح نسبتاً صاف و قسمت نامنظم در روي تپه ها و زمين هاي شيب دار قرار گيرد در اين صورت منظره مطلوبي خواهد داشت طرز درختكاري و گلكاري و طرح آب نماها و ساير تزئينات پارك براي هر قسمت مربوط به خود خواهد بود بدين معني كه نبايد گلكاري پارك منظم مطابق پارك نامنظم انجام شود و يا آب نماهائيكه در قسمت پارك نامنظم ساخته مي شود و مطابق اشكال آب نماهاي (پارك منظم باشد در ساختماني مهم مسطح منظم جلو زيادتر است.) قسمت هاي منظم را با خطوط نامنظم به اطراف و يا به يكديگر وصل مي كنيم . 4 ـ پاركهاي فانتزي اين قسم پاركها را از قوانين كلي پارك سازي جدا بايد دانست بسته به طرز استفاده از آن با انواع مختلف مصالح مختلف ساخته مي شوند اين قسم پاركها هر كدام براي منظور خاصي در نظر گرفته مي شوند و سطح آنها معمولاً از سطح پاركهاي اقسام بالا كمتر است براي پاركهائيكه بمنظور ايجاد نمايشگاه ها تهيه مي شود بهتر است از اين نوع پارك استفاده شود مثلاً اگر يك نمايشگاه خصوصي براي فروپاشي منظور بوده است فرضاً ممكن است آب نماهاي آنرا از آن قسم كاشي استفاده كرد حتي اگر رنگ كاشي براي آب نماها مناسب نباشد ممكن است تزئينات ساختماني در كروي در پارك اضافه كرد كه از آن رنگ كاشي بتوان براي ساختمان آنها استفاده كرد.

منبع سايت شهرداری تهران

تعادل

چنانچه انرژي بصري همه عناصر به گونه اي  سامان داده شوند كه كه هيچ بخشي انرژي بصري ديگر بخشها را از بين نبرد و باعث اغتشاش بصري نشود تركيبي موزون و متعادل بوجود ميايد.

به طور طبيعي انسان هنگام مشاهده  اشياء و مناظر انهارا با حور هاي افقي و عمودي ذهني فطري خود مقايسه ميكند و وجود و ياعدم تعادل را در انها  تشخيص ميدهد.

ايجاد تعادل وظيفه و كار طراح در ارائه اثر است در صورت عدم تعادل اثري ناقص بوجود خواهد امد وتا ثير مطلوبي بر مخاطب نخواهد گذاشت.

دانستن زبان عناصر تجسمي و تسلط بر ان براي چگونگي و نحوه ايجاد تعادل بصري در يك اثر هنري ضروري است.

o       انواع تعادل

بطور كلي دو نوع تعادل در اثار تجسمي وجود دارد:

الف : تعادل متقارن :اين تقارن كاملا طبيعي و سهل الوصول است و به راحتي قابل درك ميباشد.بسياري از اثار معماري جهان و ايران بر اين اصول بنا شده اند.

ب: تغادل نا متقارن:ذر اين روش بر خلاف تعادل متقارن ايجاد تعادل بر اساس فاصله شكلها و عناصر نسبت به محورهاي افقي و عمودي وسط كادر تعيين نمي شود ، بلكه انرژي بصري شكلها بر اساس اندازه ،جهت و تيرگي- روشني ،رنگ و بافت و شكل جاي انها را نسبت به يكدير و نسبت به كادر تصوير روشن ميكند

در هنر جديد بيشتر از تعادل غير متقارن كه نشان دهنده مهارت و تسلط طراح است بهره ميگيرند.

o       کاربرد تعادل در پارکسازی

در طرح یک پارک ،تعادل به مفهوم در نظر گرفتن وزن و تعداد عناصر طراحی در فضاهای مختلف ان است . به طور مثال در محور مرکزی پارک ،تعادل می تواند از طریق ایجاد منظر متقارن پدید اید ،اما لازم به توضیح است که ایجاد تعادل ،تنها به مفهوم منظر سازی متقارن نیست ،بلکه در مواردی ،با بهره گیری از منظر سازی نا متقارن نیز می توان به ایجاد تعادل در طرح دست یازید . به نحوی که با کاشت یک گیاه بزرگ در ظرف محور مرکزی و کاشت یک گروه از گیاهان کوچک تر در طرف دیگر ان نیز می توان ،تعادل  لازم را در طراحی پدید اورد.

[مهندسین امایش محیط . 1372]

معمولا در یک منظره می توان به سهولت یک محور پیدا کرد . اگر اجسام دوسوی محور کاملا یکسان باشند طرح را قرینه و اگر اجسام دو سوی طرح یکسان نباشند طرح نامتقارن خوانده می شود. در هر دو صورت ضروری است که تعادلی بین اجسام دو سوی محور وجود داشته باشد .

مناظر زیبای طبیعت هرگز متقارن نیستند  ولی توازنی بین دو سوی محور بر قرار است . در اصطلاح این توازن را تقارن نظری نامند. برای ایجاد فضایی طبیعی و زیبا همیشه باید توازن را در نظر داشت و تقارن نظری کامل بوجود اورد.

[روحانی ،غزاله .1371]

محوطه یک ساختمان به عنوان اولین فضایی که بازدید کننده درآن قدم می نهد از اهمیت بسزایی برخوردار است . خواه این ساختمان یک مدرسه باشد یا یک بیمارستان یا حتی فضای یک منزل مسکونی .فردی که برای اولین بار وارد مکان می شود با هر نگاه درباره محیط اطراف خود قضاوت میکند .

گیاهان درمحوطه جایگاه ویژه ای دارند ومهمترین عنصر بکار رفته در محیط می باشند. بنابرین کاشت و جانمایی گیاهان در محیط عملی  است که طراح باید با دقت و تخصص انجام دهد .

تعریف طراحی کاشت

عبارت است از یک فرایند، یک هنر و در نهایت یک علم . فرایند کاشت گیاهان در محیط از یک مفهوم انتزاعی در ذهن طراح شروع شده و پس از ترکیب با نیازهای محیطی و موقعیت مکانی در نهایت به یک طرح کشت مناسب می انجامد. از آنجا که در طراحی کاشت گیاهان سه اصل زیبایی ، عملکرد و اجرا و نگهداری مناسبی باید مد نظر قرار گیرد، می توان آنرا ترکیبی از علم و هنر طراح نیز دانست.

اصول طراحی کاشت

برای کاشت گیاهان از متد های مختلفی می توان تبعیت کرد . طراح محیط از یک سو باید باخصوصیات اقلیمی و محیط زیستی منطقه از قبیل خاک و هیدرولژی و دما و بارش آشنا باشد و از سوی دیگر با خصوصیات فیزیولژیکی گیاهان مختلف تا بتواند بهترین گیاهان مناسب آن منطقه را بیابد .

از سوی دیگر طراح کاشت باید با بکار بردن اصول زیبایی شناسی و قواعد فرم و بافت ورنگ ترکیب مناسبی ایجاد نماید که علاوه بر گیاهشناسی صحیح زیبا و دلپذیر باشد .

بطور کلی می توان اصول زیر را برای طراحی کاشت در محوطه سازی درنظر گرفت:

1-     اصل گزینش و نوع فضای سبز

اولین گام برای جهت دادن تفکر یک طراح برای ایجاد یک محوطه کاربری آن محیط است . اینکه طراح بداند از کدام سبک و نوع باغسازی تبعیت خواهد کرد و این سبک را نیز باید بر اساس یک دلیل منطقی که می تواند عملکرد محوطه ، اقلیم منطقه، فرهنگ و... باشد ؛ انتخاب نماید . به عنوان مثال طراح برای محوطه یک ساختمان اداری سبک رسمی (formal) و برای یک مهد کودک سبک ( informal )را انتخاب کرده و بر اساس آن نوع باغسازی را انتخاب می نماید.

2-     اصل انتخاب بهترین مقیاس گیاهان 

گیاهان را از لحاظ حداکثر رشد به چند دسته تقسیم می کنند . درختان بلند ، درختان متوسط ، درختان کوتاه ، درختچه ها ،پیچ ها ، گلها و گیاهان پوششی . اینکه با درنظر گرفتن سن بلوغ گیاه ، چقدر از سطح زمین فاصله خواهد گرفت ارتفاع نهایی رشد گیاه مشخص می شود. با شیوه هایی مانند هرس و کنترل ابیاری و کود دهی می توان این حداکثر رشد را تغییر داد. با درنظر گرفتن اینکه نهال 1 متری کاشته شده در سالهای آینده درختی تنومند خواهد شد باید گیاهان را انتخاب و جا گذاری نمود .

3- اصل تعریف غالبیت در طرح با تغییر نسبت مقیاس کشت به مقیاس معماری

گاه هدف ما از طراحی خرد و کوچک جلوه دادن ساختمانها و تاکید بر طبیعت است که اکثرا در سبکهای غیر رسمی و طبیعت گرا بکار می رود . و گاه احتیاج داریم بر ساختمان و بنای معماری تاکید کنیم و طبیعت را در برابر آن خرد و ناچیز جلوه دهیم که در محوطه بناهای تاریخی وآرامگاههای مقدس به چنین عملی احتیاج داریم .به عنوان مثال می توان در محوطه سازی یک شهرک مسکونی کاشت درختان بلند و گیاهکاری متراکم و نسبت زیاد فضای سبز نسبت به سطح زیربنای ساختمانها می تواند محیط خشک و سرد یک شهرک بتنی را به محوطه ای سر سبز و زیبا تبدیل نماید بر قیمت خانه های مجتمع بیفزاید وباعث آرامش و شادابی ساکنین شود . ولی همین عملکرد یعنی ایجاد یک فضای سبز پر دارو درخت و متراکم در کنار یک اثر باستانی مانند برج آزادی تا کید بر ساختمان را از بین برده و در نگاه اول دید را به خود متوجه می سازدو جلوه اثر را می زداید. از سوی دیگر برج در کنار یک گیاه بسیار کوتاه مانند چمن بلند تر و با ابهت تر جلوه میکند تا در کنار یک درخت چنار بلند قامت .بنابر این انتخاب مقیاس طولی و عرضی و ارتفاعی فضای سبز هوش و ذکاوت طراح را می طلبد که اقلیم و کاربرد و فرهنگ جامعه را بشناسد و درست تصمیم گیری نماید.

3-اصل بزرگنمایی فضا با بهره گیری از فنون طراحی کاشت

بزرگنمایی فضا را از طرق مختلفی می توان انجام داد .

- از طریق قرار دادن درختان بلند در پس زمینه ، درختان متوسط قامت در میان زمینه و درختچه ها و گلها وگیاهان پوششی در پیش زمینه

-از طریق قراردادن درختان با بافت نرم و سبک در پس زمینه و درختان متوسط بافت در میان زمینه و درختان بابافت خشن در پیش زمینه 

- قرار دادن رنگهای گرم در پیش زمینه و رنگهای سرد در پس زمینه

5- اصل انطباق نیازهای گیاهان با شرایط محیطی

در صورتی که این اصل رعایت نشود هزینه نگهداری به طور سر سام اوری بالا خواهد رفت و با این وجود نتیجه مطلوب بدست نخواهد آمد.

6- اصل زمینه سازی طرح با عناصر موجود درمحیط

باید افق دید بیننده از همه جهات بررسی شود و آنچه در زمینه و انتهای دید او قرار می گیرد ازنظر طراح دور نماند . مثلا اگر انتهای طرح یک کوه در پس زمینه وجود دارد عناصر باید بر آن تاکید کنند تا دید به سوی کوه جلب شود و اگر ساختمانهای با جلوه بد در پس زمینه است گیاهان باید نظر بیننده را به سوی دیگر متوجه کنند یا منظر زشت را حتی المقدوربپوشانند.

7- تعریف ارتفاع گیاهان و محل یابی کاشت آنان بر اساس نوع محیط

مثلا درختان بلند مزاحم سیمهای برق نشوند و یا جلوی پنجره ها را نپوشانند و مانع وود نور نشوند . یا بر درخت دیگر سایه نیاندازند .ومانع رشد درختان کوتاهتر نشوند.

از دیگر اصولی که می توان بطور گذرا به آنان اشاره کرد:

-         طراحی معابر و ایجاد سادگی و زیبایی و کارایی در محل های عبور

-         بکار گیری درختچه هایی که جاذب حشرات نیستند در کنار پنجره ها

-         تنظیم طرح کاشت با توجه به دید کاربر از سمت پنجره ها ، درب ورود و یا از جانب خیابان 

-         بهره گیری از خزاندارها به عنوان پس زمینه

-         بزرگنمایی ساختمانهای کوچک در پارکها

-         عدم تداخل محیط موثر درختان با یکدیگر 

-         بهره گیری از خطوط شاخه های درختان

-         توجه به منظره چهار فصل محوطه 

-         تغییر گیاهان پوششی در مناطق مختلف محوطه برای تعریف فضاها 

مراحل طراحی کاشت

 می توان برای فرایند طراحی کاشت گیاهان در محوطه 8 مرحله در نظر گرفت

مرحله اول . بررسی و سنجش سوابق تاریخی منطقه

باغسازی هر کشور در هر دوره تاریخی متاثر از سبک معماری و فرهنگ مردمان آن دوران بوده است . این امر در جزییات مناطق و شهرها نیز با یکدیگر متفاوت است . می توان با بررسی تاریخی منطقه از بروز اششتباهات فاحش پیشگیریکرد . اشتباهاتی مانند کاشت افرای ژاپنی در محوطه هایی که سابقا باغ ایرانی بوده و احتیاج به باز زنده سازی دارد.

مرحله دوم : تجزیه و تحلیلی محیطی

اولین بار که برای بازدید محوطه مورد نظر برای طراحی می روید اظهار نظر در مورد طرح و گیاهان کار دشواری است . اما با یک نگاه عمیق به محوطه های کاشته شده مجاور منطقه می توان گیاهان مناسب برای محیط را به آسانی شناسایی کرد . اینکه در محوطه اطراف چه گیاهانی بکار فته و استفاده ازکدام گیاه موفقیت امیز بوده  بسیار مهم می باشد . تجزیه و تحلیل سایت خود عنوان مقاله ای است که پیشتر در باره آن بحث شده .

مرحله سوم : انتخاب چند ایده بر اساس محتوای طرح ، برنامه طرح و تجزیه و تحلیلها

گول اولین طرح و برداشت خود را خوردن اشتباهی است که انسان در بیشتر مراحل زندی خود انجام میدهد. اولین برنامه و ایده لزوما بهترین نیست . بهتر است چند طرح در نظر گرفته شود و از میان انها بهترین انتخاب گردد.

مرحله چهارم : پرورش یکی از ایده ها و آفرینش یک طرح کامل

مرحله پنجم : ترکیب بندی کلیه عناصر و ایجاد وحدت در تمام اجزای مصنوع و نامصنوع در طراحی کاشت

مرحله ششم: توسعه و گسترش بستر گیاهی

مرحله هفتم :کاشت گیاهان و اجرای عناصر باغ

مرحله نهایی : نگهداری منظر

  براساس جزوه های درسی دکتر لقایی و دکتر کافی

باغ ايراني در پي تركيب عناصر اصلي شكل دهنده آن در يك دستگاه و منظومه فكري شكل مي‌گيرد و در اين ميان برخي عناصر فرعي به قوام هرچه بيشتر نتيجه اين تركيب و تعريف كمك مي‌نمايند. اگر بخواهيم به تعريفي دقيقتر از عناصر اصلي باغ نزديك شويم بايد درجه اهميت و لزوم حضور هريك از عناصر را مورد نظر قرار دهيم . به اين اعتبار عناصر اصلي، عناصري دانسته مي‌شوند كه بي حضور آنها شكل گيري باغ غير ممكن است. اين عناصر كه شامل چهار عنصر (زمين)، (آب)، (گياه) و ( فضا) هستند وقتي در منظومه فكري معماري ايراني و با چهارچوب مفهوم و ايده باغ در كنار هم قرار مي‌گيرند (باغ) را شكل مي‌بخشند. در اين مسير عناصر ديگري نيز ممكن است در شكل گيري باغ مورد استفاده قرار گيرند كه يا عناصري فرعي به شمار مي‌آيند و يا بخشهايي جزيي و جلوه‌هايي از حضور عناصر اصلي باغ‌اند. در رابطه با زمين كه يكي از عناصر اصلي باغ است به جز شكل و موقعيت كلي، عوامل و ويژگيهاي ديگري همچون جنس خاك، شيب و اختلاف سطح، قابليت آبياري و حاصلخيزي نيز اهميت دارد. بعنوان مثال يكي از علل اصلي احداث باغ در زمينهاي شيبدار كه نمونه‌هاي آن زياد بچشم مي‌خورد، امكان حركت آب درميان باغ به شكل طبيعي است. باغ ايراني ممكن است در يك سطح با شيبت ملايم و يا زياد ساخته شود و در صورت قرارگيري در زميني با شيب زياد، معمولاً شكل باغ تحت تأثير شكل زمين قرار گرفته و در چند سطح ساخته مي‌شود. در اين حالت امكان ايجاد آبشره و آبشار ميسر خواهد بود. آب نيز كه از عناصر اصلي باغ ايراني است دست كم از سه جنبه مفهومي، كاركردي و زيباشناختي در باغ حضور دارد. اين جنبه‌ها در مباحثي همچون نحوه حضور آب در باغ و چگونگي گردش و حركت آن، منابع تأمين آب و آبياري باغ براحتي قابل پيگيري هستند. در بيشتر موارد قناتها و يا چشمه‌ها منبع اصلي تأمين آب باغ بوده‌اند و در بسياري از موارد ميزان آب و نحوه مديريت و تقسيم آن در گذشته كه معمولاً نيز بسيار دقيق صورت مي‌پذيرفته تعيين كننده مساحت باغ بوده است. طريقه آبياري باغ‌ها كه خود در ارتباط مستقيم با شكل و نوع زمين بوده در باغ ايراني و شكل آن قابل توجه و بررسي است و البته با توجه به كمبود آب در بيشتر نقاط سرزمين ايران و همچنين قداست و احترامي كه آب همواره درگذشته از آن برخوردار بوده و علاقه وافر ايرانيان در بكارگيري آب در باغ باعث شده تا آنها آب را به شيوه‌هاي گوناگون در باغ به حركت آورده و بر زيبايي و لطافت آن بيفزايند. گياهان در باغ ايراني گذشته از جنس و گونه، از نظر محل قرارگيري، طرح كاشت، زيبايي و سودمندي بسيار قابل ملاحظه هستند و حتي در حفاظت باغ در مقابل عوامل طبيعي مخرب نقش ايفا مي‌كنند. گياهان در باغ ايراني با اهداف متفاوتي از جمله سايه اندازي، محصول دهي و تزئين باغ و ... بكار مي‌روند و از آنجا كه سودمندي يكي از اصلي‌ترين ويژگيهاي باغ سازي ايراني است، بيشترين حجم گياهان باغ، درختان ميوه و پس از آن درختان سايه افكن تشكيل مي‌دادند، به همين نسبت گياهان تزئيني به ميزان كمتري در باغ به چشم مي‌‌آيند. آخرين حلقه‌ از عناصر چهارگانه باغ ايراني فضا يا فضاي معمارانه است كه با ارئه تعريفي از باغ هرآنچه مربوط به آن مي‌شود را به نظم معمارانه خود در مي‌آورد و عرصه‌ها و بخشهاي داخل و بيرون باغ را شكل مي‌بخشد. در اين ارتبا، بناها، محوطه سازي‌‌ها، فضاي داخلي باغ، عناصر تزئيني و ارتباط آب و گياه و زمين با بناها نيز مد نظر قرار مي‌گيرند. در باغ ايراني بناها (فضاهاي بسته) و فضاي باز باغ باهم تلفيق گرديده و جداي از يكديگر نيستند و حتي شاهد آنيم كه آب نيز حضور و جريان خود را در ميانه بناها اعلام مي‌نمايد. چنانچه پيشتر نيز عنوان گرديد عناصر فرعي باغ بيشتر شامل عناصري مي‌گردند كه جلوه‌هايي از حضور عناصر اصلي باغ‌اند و در هر كدام از عناصر اصلي مي‌توان اين جلوه‌ها و عناصر فرعي را همچون عناصر تزئيني، استخرها، حوضها و ... دنبال كرد.

 منبع :سايت شهرداری تهران

گلدان خیابانی

گلدان زمانی در شهر استفاده می شود که امکان کاشت مستقیم درخت درختچه در زمین نیست. گلدان محاسن زیادی برای نمایش گلها و گیاهان زینتی در منظر شهر دارد.همچنین از آن برای ایجاد مانع،احیای محیط،غنای بصری،تلطیف مکان،کاهش بصری ارتفاع دیوارها و برخی ساختمانهای بلند وخشک،القای فرمهای مینیاتوری معماری،متمایز ساختن مسیر پیاده از سواره و... استفاده می شود.

گلدان به سادگی جابجا و در صورت لزوم به راحتی با گلهای فصلی آراسته می شود. گلدانها،گلها را از خطرات زیادی به دور نگه می دارند و چنانچه صحیح طراحی شوند، تندیسهای گسترده شهر خواهند بود. نباید در جایی که امکان کاشت و رشد طبیعی گیاهان در زمین وجود دارد از گلدان استفاده کرد. به کار بردن این عناصر در شکل تک و دور افتاده در کنجی مهجور به دلیل نبودن ارتباط با محیط پیرامون به هیچ وجه توصیه نمی شود. در عوض،آرایش گروهی آنها اثر فوق العاده ای دارد و می تواند فضای دنج ودلنشینی نیز برای نشستن فراهم آورد.گلدانها باید بخش مکمل سیمای شهر باشند و در ارتباط با سایر مبلمان طراحی شوند. همچنین می توان از یکپارچه سازی آنها با وسایلی همچون نیمکت،روشنایی، زباله دان و... سود جست. گلدانهای سبدی را می توان در مکانهای مختلف به طور محدود از تیر و پایه چراغ آویخت و نیز از نگهداری دائم آنها اطمینان حاصل کرد. سبدها نمي توانند جلوه های همیشگی خیابان باشند بلکه باید قلابهایی به این منظور تهیه شود تا در مناسبتهای خاص وفصلی از آنها استفاده کرد. آبیاری سبدها باید به صورت کامل در نظر گرفته شود. برای آبیاری دستی یا خودکار باید دستور کار منظمی تهیه شود تا گیاهان همیشه شاداب وبا طراوت بمانند. گلدانهای مستقل وایستا قابلیت انعطاف دارند و می توان آنها را در اشکال مختلف آرایش داد و حتی برخی امکان چیدن روی یکدیگر را دارند. از آنجا که با چیدن آنها،عمق دیواره بیشتر می شود درختچه ونهال نیز می توان در آنها کاشت. «گلدانهایی با استفاده کوتاه مدت باید به راحتی قابل جابجایی باشند. حداکثر حجمی که دو مرد بتوانند آن را حمل کنند به طور تقریب 300*600*600 میلیمتر به علاوه 1/0 مترمکعب خاک درون آن با توجه به اشباع و تراکم خاک است». این نوع گلدانها اغلب برای پیاده رو سازی موقت،موانع ترافیکی یا هماهنگی با مغازه ها و کافه های خیابانی به کار می روند.ظرف گلدانهای بزرگ به دلیل تقلیل خطر «آبگیری خاک» ارجح است.این ظروف در درازمدت امکان رشد گیاهان متنوعی را فراهم می آورند که دلیل موجهی بر مثبت بودن آنها است.«در این گلدانها یک متر مکعب خاک گنجایی حداقل است و البته عمق نیز نباید کمتر از 350 تا 400 میلیمتر باشد». گلدانهای طولانی مدت،معمولا حجیم هستند و به هنگام تغییر موضع،نیاز به بالابر و لیفتراک دارند یا باید در محل ساخته وتعمیر شوند. می توان تمام یا قسمتی از این گلدانها را در زمین کاشت.

گلدانهایی که در محل ساخته می شوندو به انواع دائمی معروف اند،می توانند در ادامه کف سازی پیاده رو و سوراره رو با آجر،سنگ یا بتن تکمیل شوند.هر چند که در این شرایط بتن مسلّح به دلیل جلوگیری از گسترش ریشه های گیاه و ضررهای احتمالی توصیه می شود. حلقه های بتنی بدون کف برای حفاظت سرویسهای بهداشتی از ریشه درختان استفاده می شود،اگر چه محدود کننده ریشه ممکن است بیشتر مورد رضایت باشند؛ تنها کافی است آنها را میان ریشه و سرویسها قرار داد تا ریشه اجازه گسترش در سایر جهات را پیدا کند. حسن گلدانهای توکار در این است که هنگام برگ ریزان درختان می تواند برگهای پراکنده بر سطح سنگفرشها را در خود جای دهد. گلدانهای مستقل وایستا را می توان در فصول برگ ریزان با وسایل مکانیکی جابجا کرد تا کار نظافت راحت تر صورت پذیرد. برای نمایش تضاد در بافت شاخ و برگها،رنگ قوی وفرم تندیس وار گیاه،باید دقت خاصی در اتنخاب نوع گونه گیاهی مورد نظر مبذول شود. اگر گیاه نیاز به جابجایی دوره ای دارد باید سبدهای سیمی گالوانیزه نصب شود(در هر گلدان چهار تا شش گیاه) تا حمل ونقل به شکلی راحتتر چه دستی ویا خودکار انجام شود. مواد ومصالحی که در ساخت گلدانهای خیابانی استفاده می شود واز کاربرد بیشتری برخوردارند عبارت اند از:

●سنگ: طراحی با سنگ معمولا" جنبه سنتی داشته و ماده ای است سنگین وزن ومناسب برای گلدانهای دائمی خیابان. چون سنگ خاصیت تراوشی بسیار کمی دارد باید مسیر خروج فاضلابش خوب وکامل عمل کند.

●بتن: شاید بهترین ماده برای گلدانهای خیابانی بتن باشد؛ بافتی مناسب در شکل واندازه متناسب با طرح واثری طبیعی. در کار با بتن باید دقت کرد که افراط در سطوح بافتدار خشن می تواند پیکره وفرم کلی را تخریب نماید.

●سفال بدون لعاب: ماده ای سنّتی برای گلدانها،با اثر تراوشی بسیار زیاد که می تواند ماده مستعد تولید امراض در منافذ خود نیز باشد. این نوع گلدانها در طرحها و شکلهای مختلف بویژه مخروطی،استوانه ای، و کوزه ای دیده می شوند.

●چوب : در استفاده از چوب باید دقت کرد که گلدانهایی از این جنس حتما" نیاز به یک ظرف ضد رطوبت داخلی دارند«متداولترین چوبهای این کار ،ساج برمه ای، ایروکو، و بلوط است.»

●مواد مركب : اين نوع بيشتر شبيه بتن است و بيش از اينكه ماده اي طبيعي باشد،فراورده ای ترکیبی است.سهولت تهیه قالب برای این مواد وتهیه قالب برای این مواد و طیف گسترده ای از اشکال و فرایندهای تولید،حکایت از تنوع ساختاری و ظاهری آن دارد. سطوح نهایی این ماده صاف و صیقلی است و وقتی با سایر مواد مقایسه میشود از سبکی قابل توجهی برخوردار است.

وجود سنگریزه و سنگدانه های ریز در کف گلدان به آب اجازه جریان یافتن می دهد و ایجاد فاضلاب گلدانی به سادگی و با تعبیه سوراخی در کف آن امکان پذیر است. گلدانها در دوره ای به نسبت طولانی نباید به مراقبت و نگهداری نیاز داشته باشند و باید در مقابل وندالیسم (تخریب به وسیله شهروندان ناآگاه) نیز مقاوم باشند.این گلدانها باید آنقدر محکم باشند تا از جابجایی ها وتغییر مواضع مکانیکی، انواع خراشیدگی و تورفتگی (غرشدن) جان سالم به در برند. ماده انتخابی برای گلدان نباید هادی حرارت باشد چرا که این مسئله باعث تبخیر آب موجود در خاک یا دی هیدراته می شود. پوششهای سطحی گلدانهای خیابانی باید در برابر آلودگیهای محیطی،مقاوم باشند.و با اجزای معماری محیط بویژه در مناطق حفاظت شده طبیعی هماهنگ باشند. در طراحی ظرف گلها باید از لبه ها و گوشه های تیز دوری جست. زوایای حاده در شکل گلدان کاشت موفقی به همراه ندارد. اشکال گرد،در این محصولات جزء کاربردی ترین شکلهاست(اگرچه از دیدگاه معماری،این اشکال چندان مناسب نیستند وهماهنگی مطلوبی با بناهای معماری ساخت ندارند بویژه با وجود اشغال فضای بیشتر نسبت به یک گلدان خیابانی چهارگوش با همان گنجایی). شهرهای زیادی در دنیا هستند که با طرحهایی سازمان یافته و دقیق، از گیاهان مختلف در سطح خیابان و کوچه هایشان سود می جویند. یک برنامه منظم و مداوم آبیاری با سه تا چهار بار تعویض گلهای فصلی در بهار وپائیز، می تواند طراوت وسرزندگی به سیمای شهر ببخشد. غنای بصری و رنگ گلها و گیاهان، کیفیت تغییر فصول و دگرگونی در احوال را برجسته تر و گذران زندگی را دلپذیرتر می کند. شاید این نیز وسیله ای برای برقراری آرامش بیشتر و عمیقتر در جامعه انسانی باشد.

منبعhttp://www.hamkelasy.com/content/view/138/54